است كه او آثار خود را بر اساس كتابهاى واقدى تأليف كرده است . وى فردى موثق و عالم به اخبار صحابه و تابعين بوده و ابن نديم كتابى با عنوان اخبار النبى ( ص ) به او نسبت داده است . بعيد نيست ، همانطور كه e . mittwoch گفته است ، « 1 » اين همان سيره باشد كه در آغاز كتاب طبقات او آمده است . در البداية و النهايه ، روايتى از ابن سعد دربارهء ترتيب انبيا آمده ، كه متن تفصيلى آن در طبقات ابن سعد موجود است و البته ابن كثير دربارهء آن اظهار ترديد كرده است . همچنين ابن كثير در مقام پاسخ‌گويى به اعتراض يهود بر پيامبر ( ص ) در گرفتن زنان متعدد ، خبرى از ابن سعد دربارهء شمار زنان داود و سليمان آورده است . در بخش جاهليت و سيره نيز اخبارى از وى دربارهء زيد بن عمرو بن نفيل ، نسب پيامبر ( ص ) ، تولد و نيز سفر آن حضرت به شام ، تغيير قبله ، شهداى بدر ، فتح مكه ، و نام شخصى كه پيش از عمر با ابو بكر بيعت كرده و نيز اخبارى دربارهء وفات پيامبر ( ص ) و مدت اقامت آن حضرت در مدينه از ابن سعد نقل كرده است . اما نقش اصلى ابن سعد در البداية و النهايه در بخش شرح حال صحابه و تابعين است ؛ به طورى كه وى مطالب فراوانى از ابن سعد دربارهء تاريخ و محل درگذشت صحابه نقل كرده است . شروع اين بهره‌گيرى از جايى است كه ابن كثير فصل بلندى را به زنان پيامبر ( ص ) ، فرزندان ، خادمان و كاتبان آن حضرت اختصاص داده و تا شرح حالهاى مربوط به اوايل عصر عباسى ادامه مىيابد . آخرين نقل ابن كثير از ابن سعد ، در شرح حال سفيان ثورى آمده است كه تاريخ وفات و محل آن را در 161 ه . در بصره نقل كرده و آن زمان ثورى شصت و چهار سال داشته است . چنين مىنمايد كه ابن كثير خود به طبقات رجوع كرده و به طور مستقيم از آن نقل كرده است . وى در چندين مورد به اين نكته تصريح مىكند . جز آن كه برخى از نقلهاى ابن سعد را از طبرى گرفته است . وى در تعيين تاريخ تغيير قبله كه روز سه‌شنبه ، نيمهء شعبان سال دوم هجرى است ، و البته ابن كثير با اين تاريخ موافق نيست ، به اين مطلب تصريح مىكند . همين طور به نظر مىرسد كه خبرى كه دربارهء حركت معاويه در سال 39 ه . با لشكرى بزرگ به سوى فرات از ابن سعد و ابو معشر نقل شده ، در اصل از طبرى گرفته شده است . البته ابن كثير به اين مطلب اشاره نكرده ، اما سير حوادثى كه از طبرى نقل

--> ( 1 ) . دائرة المعارف الاسلاميه ، ترجمهء عربى ، ج 1 ، ص 90 ( قاهره ، 1933 ) .